Figaro 2009

     
18 en 19 juli 2009

Theaterzaal van het pleincollege St. Joris, Eindhoven

uitvoerenden

Figaro (voor de pauze):  Lot Engelen 
Figaro (na de pauze):  Wim Ritzerfeld
Susanna (voor de pauze):  Monique Tolsma
Susanna (na de pauze):  Marijke de Witte
Graaf Almaviva:  Albert Lak
Gravin Almaviva:  Tanja van Langerak
Cherubino:  Maria Peeters
Marcellina:  Wikkie Vis
Dr. Bartolo:  Theo Hofmans
Don Basilio:  Hans Luijendijk
Don Curzio:  Frank Savelkoul
Barbarina:  Heidi Noteboom
Antonio (tevens verteller):  Paul Merkus

Figaro-koor:
Ruud Coenen, Maria Eerden, Harrie Eijsbouts, Ine Eijsbouts, 
Remco Grimm, Liesbeth van der Kruijs, Annelies Rooijackers, 
Inès Thijssen, Frank Verhoeven, Marc Voorhoeve

piano:  Alison Black
grime:  grimeteam Karakters
licht:  José Spanjaard
regie en muzikale leiding:  Caroline Spanjaard

achtergrond

“Le nozze di Figaro" (1786) is gebaseerd op het toneelstuk "Le mariage de Figaro" (1784) van Pierre Beaumarchais. Het is het tweede deel uit een trilogie. Het eerste deel is "Le barbier de Séville" (1775). Rossini zou dit eerste deel later (1816) gebruiken voor zijn opera "Il barbiere si Siviglia". Figaro is hierin de vindingrijke barbier, die er uiteindelijk voor zorgt dat Rosina kan ontsnappen aan de avances van haar tirannieke voogd dr. Bartolo en kan trouwen met de graaf van Almaviva. We komen in dit verhaal trouwens ook al Don Basilio tegen als muziekleraar van Rosina en Marcellina als huishoudster van dr. Bartolo. De graaf is Figaro zo dankbaar voor zijn hulp dat hij hem in dienst neemt op zijn kasteel en daar begint het verhaal van "Le mariage de Figaro".

Vooral dit tweede deel, waarin de bedienden Figaro en Susanna, samen met gravin Rosina, ervoor zorgen dat schuinsmarcheerder graaf Almaviva uiteindelijk niet zijn zin krijgt en afgaat voor de ogen van zijn eigen personeel, zorgde voor veel ophef. Koning Lodewijk XVI schijnt te hebben gezegd dat het opvoeren van dit stuk "net zo gevaarlijke consequenties zou hebben als het slopen van de Bastille" en liet Beaumarchais zelfs korte tijd opsluiten in de gevangenis. Librettist Lorenzo da Ponte heeft de scherpe kantjes van "Le mariage de Figaro" enigszins afgezwakt, maar de boodschap is nog steeds luid en duidelijk: het tijdperk dat het volk is overgeleverd aan de willekeur van de adel is ten einde. Beaumarchais noch Da Ponte kon vermoeden dat het zo snel zou gaan. In 1789 werd de Bastille bestormd en in 1793 werd Lodewijk XVI onthoofd.

Ondanks deze historische achtergrond is "Le nozze di Figaro" vooral een komische opera met bekende ingrediënten als verkleedpartijen, jaloezie, misverstanden en onwaarschijnlijke wendingen. Toch vervalt het werk nergens in platvloersheid en dit lijkt vooral de verdienste van Mozart, die alle conflicten, emoties en stemmingen op een subtiele en evenwichtige manier in muziek heeft omgezet. Dit zorgt ervoor dat we ondanks alle absurditeiten toch blijven meeleven met de personages en er hier en daar zelfs ruimte is voor ontroering. Zijn boodschap lijkt dan ook geen politieke, maar een menselijke: hoezeer de verhoudingen tussen mensen ook uit de hand kunnen lopen, de Liefde overwint alles.

Wim Ritzerfeld

het verhaal

Akte 1 (kamer van Figaro en Susanna)
Figaro en Susanna zijn verloofd en inspecteren hun nieuwe kamer in het kasteel. Susanna vertelt Figaro dat de graaf een oogje op haar heeft en ze denkt dat hij van zijn feodale recht gebruik wil gaan maken om de eerste huwelijksnacht met haar door te brengen, ondanks het feit dat hij dit recht pas heeft afgeschaft. Figaro wordt kwaad en denkt na over een tegenactie (Se vuol ballare).

Marcellina en Dr. Bartolo verschijnen. Ze willen het huwelijk van Figaro en Susanna verhinderen. Marcellina wil zelf met Figaro trouwen en Bartolo wil wraak nemen op Figaro omdat die ervoor heeft gezorgd dat niet hij maar de graaf met Rosina kon trouwen (La vendetta). Cherubino, de page, stort zijn hart uit bij Susanna (Non so più), maar dan wordt hij door de graaf betrapt. Figaro komt binnen met een aantal dorpelingen en vraagt wanneer het huwelijk plaats kan vinden. De graaf verzint een smoes om het huwelijk uit te stellen. Hij stuurt Cherubino als officier naar het leger. Figaro drijft de spot met Cherubino (Non più andrai).

Akte 2 (slaapkamer van de gravin)
(Figaro verzint twee plannen. Volgens plan A moet de graaf een briefje krijgen waarin sprake is van een liefdesaffaire van de gravin. Volgens plan B moet Susanna een afspraakje maken met de graaf in de tuin. Cherubino, die stiekem nog op het kasteel is, moet dan in vrouwenkleren naar het afspraakje komen, zodat ze de graaf kunnen betrappen. Dit alles om verwarring te stichten en tijd te winnen)

De gravin is verdrietig dat de graaf niet meer om haar geeft (Porgi amor). Cherubino zingt een liedje voor de gravin (Voi che sapete). Als de graaf aanklopt moet hij zich in het kabinet verstoppen. De graaf hoort iets in het kabinet en wil dat de gravin de deur van het kabinet opendoet. Als ze dat weigert doet hij alle deuren op slot en gaat samen met de gravin gereedschap halen om de deur open te breken. Ondertussen komt Susanna tevoorschijn en haalt Cherubino uit het kabinet. Cherubino springt in paniek uit het raam en Susanna verstopt zich in het kabinet. Als de graaf en gravin terugkomen komt ze naar buiten en de graaf moet zich verontschuldigen. Susanna en de gravin geven plan A en plan B toe. Figaro komt binnen en zegt dat de muzikanten voor de bruiloft er zijn. De graaf confronteert Figaro met diens plannen. Tuinman Antonio verschijnt en klaagt dat er iemand vanuit het raam in zijn anjers is gesprongen. Figaro liegt dat hij dat is geweest. Antonio laat het officiersbrevet van Cherubino zien, dat hij tijdens de sprong is verloren. Figaro verzint ter plekke dat Cherubino hem het brevet heeft gegeven omdat het zegel ontbrak. De situatie lijkt gered, maar dan komt Marcellina (bijgestaan door Bartolo en Basilio) binnen om haar recht te eisen.

Akte 3 (een zaal in het kasteel)
(Susanna en de gravin bedenken een nieuw plan. Susanna moet een afspraak maken met de graaf, maar nu zal de gravin, verkleed als Susanna naar de afspraak gaan. Susanna zal zich zelf verkleden als gravin.)

De graaf verwijt Susanna dat ze hem aan het lijntje houdt. Als ze een afspraakje met hem maakt is hij eerst achterdochtig, maar uiteindelijk gaat hij er wat graag op in. Er volgt een rechtszaak vanwege het feit dat Marcellina claimt dat ze Figaro geld heeft geleend. In het contract staat dat hij met haar moet trouwen als hij het geld niet terugbetaalt. De corrupte rechter Don Curzio is door de graaf ingehuurd om de zaak af te handelen. Maar dan blijkt dat Figaro de verloren gewaande zoon is van Bartolo en Marcellina. Susanna komt binnen, ziet Figaro, die net zijn moeder Marcellina omhelst en wordt kwaad. De aanwezigen leggen uit wat er aan de hand is en de graaf is weer terug bij af. Het huwelijk kan definitief doorgaan. Marcellina en Bartolo besluiten ook om te gaan trouwen. De gravin dicteert het briefje voor de graaf aan Susanna. Tijdens de huwelijksceremonie geeft Susanna het briefje aan de graaf.

 
Akte 4 (de tuin bij het kasteel)
's Avonds in de tuin. Barbarina is een speld kwijt (Lo perduto). Ze moest de speld, die aan het briefje voor de graaf zat, terugbrengen naar Susanna. Ze vertelt aan Figaro waar de speld voor was bedoeld en Figaro wordt achterdochtig. Marcellina zingt een aria waarin ze zich beklaagt over de ontrouw van de mannen (Il capro e la capretta). Basilio brengt een ode aan zijn favoriete kledingstuk, een ezelsvel, en vertelt daarmee iets over zijn levensfilosofie (In quegl' anni). Het ezelsvel beschermt hem tegen alle gevaren en maakt hem onoverwinnelijk. Susanna wacht, verkleed als gravin, op de graaf en zingt een aria (Deh vieni non tardar) die eigenlijk voor Figaro is bedoeld. Figaro hoort dit en weet nu zeker dat ze hem ontrouw is. Cherubino verschijnt en begint de als Susanna verklede gravin te plagen. Dan verschijnt de graaf. Hij heeft niet in de gaten dat de vrouw die hij probeert te verleiden zijn eigen vrouw is. Figaro herkent de echte Susanna, die verkleed is als gravin, aan haar stem en plaagt haar door net te doen alsof hij de gravin het hof maakt. Susanna geeft hem een klap en hij verontschuldigt zich. Dan besluiten ze samen om het spelletje te herhalen voor de graaf om hem jaloers te maken. Dat lukt en de graaf roept met veel ophef iedereen erbij. Iedereen smeekt hem om genade, maar hij weigert. Dan verschijnt de gravin en de graaf moet nederig zijn excuses aanbieden. Grootmoedig vergeeft de gravin hem. Dan kan het feest eindelijk beginnen.